Ayvalık’ın tarihi, milattan önce 3. yüzyıla, Antik Kydonies kentine uzanır. Bölge sırasıyla Bergama Krallığı, Roma İmparatorluğu ve Bizans egemenliğinde kaldı. Osmanlı döneminde ise küçük bir balıkçı yerleşimi olarak sürünürken, 18. yüzyılda zeytinyağı üretiminin patlama yapmasıyla yıldızı parladı.
19. yüzyılda Rum Ortodoks nüfusun yoğun olduğu Kydonies, zeytinyağı ve sabun ticareti sayesinde Ege’nin en varlıklı kentlerinden biri hâline geldi. Bu refahın izleri; bugün hâlâ ayakta duran görkemli taş konaklarda, kilise avlularında ve çarşı yapılarında yaşamaktadır.
1923’te Türk-Yunan nüfus mübadelesinin ardından Rum sakinlerin büyük çoğunluğu Yunanistan’a göç etmek zorunda kaldı; Balkanlar’dan gelen Türk mübadiller yerleşti. Ama şehrin iskelet mimarisi olduğu gibi kaldı. Bu sessiz devamlılık Ayvalık’a, başka pek az yerde rastlanan derin bir kültürel kimlik kazandırmaktadır.
“Ayvalık’ta her kapı, birden fazla milletin ortak hatırasını taşır.”— Ege’nin Unutulmaz Yüzleri, Seyahat Yazıları
Dar kaldırım taşlı sokaklar, orijinal ahşap panjurlarını koruyan iki-üç katlı konaklar ve aralarına sıkışmış küçük kilise avlularıyla Ayvalık; adeta açık hava müzesi gibi dolaşılır. Rum Barok, Osmanlı ve Neoklasik üslupların bu denli iç içe geçtiği başka bir yer bulmak gerçekten zordur.
Taksiyarhis Kilisesi — bugün Saatli Cami olarak bilinir — 1845’te inşa edilmiş olup şehrin en büyük dini yapısıdır. Fresk bezemeli kubbesi, Korint sütunları ve vitray pencereleriyle büyüleyici bir iç mekâna sahiptir.
Yakınındaki Cunda (Alibey) Adası ise tekneyle 20 dakikada ulaşılabilen, aynı tarihsel katmanları taşıyan ayrı bir hazinedir. Adanın meydanındaki Taksiyarhis Kilisesi kalıntıları, özellikle gün batımında olağanüstü bir manzara sunar.
Cilveli Bar
1881’den bu yana aynı taş duvarlarda; salçalı fasulye ve sohbet eşliğinde hafızalar tazelenir.
Antika Sokağı
Tarihi yapıların zemin katına kurulmuş küçük antika mağazaları; her köşede bir keşif, her raf bir hikâye.
İnci Fasıl Sokağı
Öğleden önce sakin, akşama doğru canlı müzik ve masaların neşesiyle dolup taşan kaldırım taşlı sokak.
Ayvalık mutfağı, zeytinyağını merkeze alan köklü bir sofra geleneğine sahiptir. Yörenin simgesi hâline gelmiş Ayvalık tostu, alışılagelen tost anlayışını altüst eder: kızartılmış ekmek, pastırma, sucuk, kaşar, domates, biber ve bolca baharat — yanında mutlaka turşu.
Çarşı içindeki küçük mekânlarda servis edilen Ege kahvaltısı; otlu peynirler, siyah zeytin ezmesi, taze ot ve ev yapımı reçellerden oluşur. Zeytinyağlı yiyecekler — enginar, kereviz, kabak — bu sofraların vazgeçilmezidir.
Deniz ürünleri açısından Ayvalık, ahtapot, kalamar ve lahoz balığı ile öne çıkar. Cunda Adası’ndaki balık restoranlarında taze ahtapot yemek kasabaya özel bir deneyimdir. Menengiç kahvesi ve taze limonata ise sofraların baş tacıdır.
Şeytan Sofrası: Şehrin hemen dışında, denize bakan tepe üzerinde bir kaya platformu. Günbatımında Midilli Adası’nın siluetini ve kızıla boyanan Ege’yi görmek için en iyi noktalardan biri. Güneş batmadan en az 1 saat önce gidin.
Cunda (Alibey) Adası: Tekne veya motorlu kayıkla 20 dakika. Aynı taş yapıları, sakin balıkçı limanı ve harika ahtapot restoranlarıyla Ayvalık’ın küçük ama çok daha huzurlu kardeşi.
Sarımsaklı Plajı: Merkeze 7 km, uzunluğu da 7 km. Çam ormanıyla denizin birleştiği bu kıyı şeridi Ege’nin en güzel plajlarından biri olarak anılır. Sabahın erken saatlerinde ıssız ve tertemizdir.
Tarihi Çarşı ve Çınaraltı: Hafta sonları kurulan pazar ve antikacılarla dolu çarşı bir gün kolayca harcatır. Çınaraltı meydanındaki çay bahçesinde oturmak, Ayvalık’ı dinlemenin en saf yoludur.
Nisan–Haziran arası ılık hava ve az kalabalıkla idealdir. Eylül–Ekim de çok güzeldir; zeytinler hasat mevsimindedir ve deniz hâlâ yüzmeye elverişlidir. Temmuz–Ağustos kalabalık ve bunaltıcı geçer.
İzmir’den yaklaşık 2,5 saat, Bursa’dan 4 saat. Edremit üzerinden otobüs bağlantısı mevcut; ancak çevreyi rahat gezmek için araç kesinlikle tavsiye edilir. En yakın havalimanı İzmir Adnan Menderes’tir.
Tarihi konaklardan dönüştürülmüş butik oteller en otantik seçeneklerdir. Adali Pansiyon başta olmak üzere Cunda Adası’ndaki küçük butikler de çok tutulmaktadır. Yaz aylarında erken rezervasyon şarttır.
Cunda’ya motorlu kayıkla gidin; tekne turu da düşünülebilir. Pazar sabahlarında yerel ürünler erken biter, erken kalkın. Şeytan Sofrası’na güneş batmadan 1 saat önce çıkın.
Bir Cevap Yazın